Giriş……………………………………………………………………………….  sayfa 1

Dyno test çalışma prensibi……………………………………………………..  sayfa 2

Dyno test yapılmadan önce yapılması gereken kontroller………………….. sayfa 3

Örneklemeler…………………………………………………………………….  sayfa 4

Dyno testinde motor dışında hangi noktalar tespit edilir…………………….. sayfa 5

Dyno testinde ölçüme etki eden faktörler………………………………………sayfa 6

Dyno test açıklamalar …………..……………………………………………….sayfa 7-8

Sıkça sorulan sorular …………………………………………………………….sayfa 9-10

Kaynaklar………………………………………………………………………….sayfa 11

Giriş

Oto ekspertiz merkezleri olarak işimizi daha profesyonel bir şekilde yapabilmek için sürekli olarak kendimizi ve kullandığımız ekipman, test cihazlarını geliştirmekteyiz. TSE dairesinin getirdiği standartlara uygun ölçüm ve denetimler yapmak bizim için oldukça önemlidir. TSE nin sektörümüzün gelişmesi adına yapmış olduğu çalışmalarından dolayı teşekkür ederiz.

Ekspertiz merkezleri, oto test merkezleri olarak hizmet verirler. Bu test merkezlerinin anlamı ve işi trafikten izole edilmiş bir ortamda taşıtı her anlamda test edebilmektir. Araçlar genellikle iki birimde test edilirler. Birincisi GÖVDE grubu İkincisi ise MEKANİK grup sistemleri. MEKANİK ve ELEKTRO- MEKANİK sistemlerin içerisinde aracın motoru ve aktarma organları bulunmaktadır. Ekspertiz sırasında teknisyen bu sistemlerin fiziki kontrollerini göz ve el ile yapmaktadır. Dünya üzerinde üretilen her cihazın teknik olarak bir ölçüm değeri, standardı vardır. Üretim bandından çıkan aracın da üretim sonrası planlanan şekilde motorunun beygir gücü tork değerleri aktarma kabiliyeti otomobil üreticileri tarafından dyno test yöntemi kullanılarak kontrol edilmektedir. Dyno test muadili bir yöntem olmaması motorun durumuna dair net bilgi verilememesine ve son kullanıcıda mağduriyet oranının artacağı düşüncesindeyiz.  

Eğitimli ve mesleki anlamda yeterli kişilerce yapılan bu test ile aracın mekanik sistemlerinin çok büyük bir bölümünü denemiş olursunuz.  

DYNO testi aracın normal yol koşullarında belirli vites aralıklarında test edilmesinden çok da farklı bir test değildir. Hatta karşı güç oluşmadığından  normal yol koşullarında aracın karşılaşabileceği riskler daha da azdır. Dolayısı ile Dyno test araç için zararlıdır diye bir görüş sağlam temellere dayanmamaktadır.  

………………………………………………………………………………..

                                                                                                    sayfa 1

DYNO TEST ÇALIŞMA PRENSİBİ

Dinamometre cihazları frenli ve ataletli olmak üzere ikiye ayrılır.

Ataletli dinamometrelerde atalet – karşı güç değeri merdanelerin çevresel et kalınlığı ile oluşturulur,yani merdanelerin belirli bir et kalınlığında olması gerekir.

Frenli dinamometrelerde ise atalet, merdaneler uygulanan eddy current fren sistemiyle oluşturulur.Merdaneler ince olabilir.

Araçlar merdaneler üzerine çıkarılarak vites sayısının 1 altındaki viteste araç max güç değerine gelene kadar hızlandırılır.

Her iki dinamometre sisteminde bulunan devir sensörleri ile aracın belirli bir zaman aralığında merdaneleri ne kadar hızlandırdığı ölçülür. Örnek olarak 10 ms de merdane devrinin 2000 rpm den3000rpm e çıkması için geçen süre ölçülür.

Bu değerler özel bir filtreleme ve hesap formülüne konularak tekerlekler tork değeri ve tekerlek güç değeri hesaplanır.

Max güce ulaştıktan sonra vites boşa alınarak merdane hızının düşmesi sırasında ise kayıp tork, kayıp güç değeri ve motor tork ve motor güç değeri hesaplanır.

Bu testler esnasında ayrıca şanzıman, diferansiyel, vites kutusu, vites geçişleri, yağ sıcaklığı, lambda değeri, manifold basıncı gibi değerlerde okunarak aracın hem motor hemde yürüyen aksamının kontrolü yapılmış olur .

………………………………………………………………………………..

                                                                                                     sayfa 2

DYNO TESTİNDEN ÖNCE YAPILMASI GEREKEN KONTROLLER

Dyno testine başlanmadan yapılması gerekenler; Teknisyen aracın Dyno testine alınıp alınmayacağına karar verebilmek için aracın Dyno testi öncesi şu temel kontrolleri yapar.

• Motor yağ seviyesi kontrolü,

• Motor soğutma suyu kontrolü,

• Motor su sızdırmazlık kontrolü,

• Motor yağ sızdırmazlık kontrolü,

• Motor çalışma ses kontrolü,

• Yakıt sistemi sızdırmazlık kontrolü,

• Motor üfleme ve egzoz dumanı kontrolü,

• Görünen kayış kasnakların kontrolü.

• Lastik kontrolleri (yama, çivi, derin kesik, balon),

• Jant kontrolleri (çatlak, kırık, eğrilik, kaynak),

• Ön düzen elemanları boşluk kontrolleri,

• Motor yağ sızdırmazlık alt kontrolleri,

• Şanzıman yağ sızdırmazlık kontrolü,

• Diferansiyel kontrolü,

• Şaft, aks, aktarma organları kontrolleri,

• Motor su sızdırmazlık, radyatör ve soğutucu alt kontrolleri,

• Diagnostik test kontrolleri.

Bu kontroller aracın normal yol koşullarında ve Dyno test hattında karşılaşabileceği risklerin önceden belirlenmesini ve ona göre tedbir alınmasını sağlar. Olumlu şartlar sağlandıktan sonra test teknisyen tarafından gerçekleştirilir.

…………………………………………………………………………………………………

                                                                                                                        sayfa 3  

Örneklemeler;

1) Araç lifte alınmalı aşırı yağ kaçağı olup olmadığı kontrol edilmeli ?Örn;turbo ve ya eksoz manifoldu contası kısmında aşırı yağ kaçakları ,EGR hatları aşırı yağ kaçakları .

2) Obd testi yapılmalı ki örn: Turbo basınç düşüklüğü arızası vermiş bir araç dyno testine alınmaz,Ateşleme sistemi arızalarında vb.

3) Motorda aşırı su kaçağı varsa dyno test yapılmaz.öncesinde hararet yapma ihtimali olduğu için bu topa girmeyin dynoda önceden hasar almış parça test esnasında ortaya çıkabilir .contası yanmış bir aracın aşırı basınç altında hortumları patlatması gibi.

4) Aşırı mavi ve siyah duman atan araçlar mesela motor rolantide çalışırken bile mavi duman atıyorsa risk faktörü var .

5) Debriyaj kontrolü yapılmalı .test esnasında sıyırabiilir

6) Triger değişim zamanı en başta yaptığınız müşteri araç kabul dosyasında sorulmalı.kayışlı olanlar ortalama 80-90 bin zincirli 150 bin km bir değişmesi gerektiğini herkes bilir .

ipucu;Yukarıda bahsedilen kontroller sonucunda risk faktörü belirlediyseniz ,dyno testinden önce mutlaka müşteri onayı alınmalıdır .

……………………………………………………………………………………

                                                                                                      sayfa 4

DYNO TEST İLE MOTOR DIŞINDA HANGİ NOKTALAR TEST EDİLİR?

1- Dyno testine aldığınız aracın motorunu yüksek devirde yani yükte kontrol etmiş olursunuz, yüksek km li araçların motorları ısındıktan sonra yükte egzozdan duman verir. Kimi motorların yağına pahalı katkı maddeleri ilave edilerek yağ yakmaları, yatak boşluk sesleri kısa süreliğine de olsa gizlenmekte, Bu tip manipülasyonlar Dyno testi ile de tespit edilebilmekte, dyno testi esnasında ısınan ve sıkıştırılan motor yük altında belirti vermektedir.  

2- Kimi araç motorları gereken gücü tekerleklere iletememektedir. Diagnostik test ile dahi arıza bildiriminde bulunmayan birçok araç Dyno testi esnasında gösterge panelinde ya da bilgilendirme ekranında uyarı verebilmekte ve böylelikle arızayı tespit edebilmekteyiz, bu arıza bildirimi genellikle ”yeterli tahrik güç üretimi yok” şeklinde belirmektedir. Kimi araçlar motor tabanlı kimi araçlar ise aktarma organı şanzıman kaynaklı olarak bu tip arızalar yaşamaktadırlar. Bu tip denemeleri yol testi ile yapmanız yetersiz kalabilir. Trafik koşulları sebebiyle tüm vites hızlarda aracın kontrollerini yapamayabilirsiniz. 4×4 çekiş sistemine sahip bir aracın, çekiş sisteminin farklı sürüş modları bulunmaktadır. Hızlı devir, ağır devir, 4×2 arka ve 4×4 gibi farklı modlarının çalışıp çalışmadığını kontrol edebileceğiniz tek test DYNO testidir.  

3- Tüm araç modelleri için geçerli olmak üzere şanzıman ve vites geçiş kontrollerinin de en sağlıklı şekilde yapıldığı tek yer Dyno ölçüm birimidir. Günümüzde üretilen birçok araç manuel ve otomatik şanzımanlı 5 ileriden 9 ileri vitese kadar değişkenlik göstermektedir. Tüm bu viteslerin geçişleri, vites geçiş devir kontrolleri, en üst vites ile en alt vites arası düşülerek yapılan kompresyonda yani yük te ki kontrol sadece DYNO testi ile mümkündür.

4- DYNO testi ile aracın göz ile yaptığınız kontrolleri sırasında tespit edemediğiniz, şaft balansı, rulman bilye ötmesi, şanzıman grup mili boşluğu ve vitesten atma gibi arızaları kolayca tespit edebilirsiniz.

5- Yine dyno testi sırasında araç içerisinde duyulmaması gereken sesleri ya da olmaması gereken titreşimleri tespit etmeniz çok daha kolaydır. Yol sürüş testi ile trafikte oluşan gürültü sebebiyle bu tip tespitleri sağlıklı şekilde yapmanız zordur.

6- Dyno test ile sadece motor gücü ölçülmüş olmuyor, aracın sahip olduğu motor ve güç aktarma sistemlerinin tamamı değişik devir ve hızlarda test edilmiş oluyor.

Ayrıca Trafikte sürüş sırasında yaşanacak bir problemin, dyno esnasında yaşanması araç güvenliği açısından daha sağlıklı olacaktır.

………………………………………………………………………………………………………………………

                                                                                                                                                sayfa 5

DYNO TESTİNE ETKİ EDEN FAKTÖRLER.

1) Lastik ebatları ;genelde bu değer girilmiyor araç orjinal fabrika çıkışı 15 jant 16 jant sonradan jant ebatları düşürebilir .

2) Kışlık veya yazlık lastik farkı .(burda ruloya yazlık lastik daha net oturacağı için fark olacaktır)

3) Lastik hava basınçları ;öncesinde lastik hava basınçları kontrolü gerekir .

4)Islak lastikler :test esnasın lastikleri hafif frenlerle ve gaz vererek ısıtılabilir .(kuruması için)

5)Yazılım atılmış araç :Bunu müşteriye sorun (müşteri motor yağının veya trigerin ne zaman değiştiğini bilmez ama yazılım atılıp atılmadığını mutlaka bilir)

4) Dyno test başlamadan önce vites kontrolü yapılmalıdır,geçişlerde sarsıntı ,cartlama ,takılma ,vitesten atma gibi kontroller yapılır.

5) Dyno test esnasında araç camlarını kapatın istenmeyen seslerin tespiti için Örn;şaft balansı ,defransiyel uğultusu,torpidodan gelen yabancı trim sesler vb.

……………………………………………………………………………………

                                                                                                       sayfa 6

DYNO TEST AÇIKLAMALAR

1. Dinamometre cihazı tüm Amerika, Avrupa ve Asya ülkelerindeki otomobil imalatçılarının

fabrikalarında zorunlu olarak bulunan bir test cihazıdır VE ÖZELLİKLE LÜX ARAÇLARIN tamamı fabrikadan çıkmadan önce DYNO testine tabi tutulur. Son 10 yıl içerisinde hiçbir normal veya otomatik vitesli aracın testi sırasında hiçbir problem yaşanmamıştır.

2. Bu ülkelerde Türkiye’de olduğu gibi sadece 150-200 beygir gücündeki araçlar 200 km hızda değil, 900-1000 beygir gücündeki araçlar 300-350 km hızlarda test edilmektedir.

3. BMW, MERCEDES ve VW grubu araç imalatçıları, kendi araçlarının dinamometre cihazı üzerinde test edilmesinde hiçbir sakınca görmedikleri için araç ekranlarına DYNO testi düğmeleri koymaya başlamıştır. Bu imalatçılar DYNO testini sakıncalı görselerdi, böyle bir DYNO düğmesi koymazlardı.

4. Amerika, Avrupa ve Asya ülkelerindeki hiçbir otomobil imalatçısı aralarının DYNO testi esnasında zarar görebileceği konusunda açıklama veya bültenleri bulunmamaktadır.

5. Türkiye’de şu anda yaklaşık 1.500 adet oto ekspertiz istasyonunda yaklaşık 1.500.000 adet araç DYNO üzerinde test edilmiş ve sizin bahsettiğiniz problemlerin hiç birisi yaşanmamıştır. (eski lastik yarılması, yağsız araç test nedeniyle olan problemler, susuz araç test nedeniyle olan problemler hariç)

…………………………………………………………………………………………………………

6. Türkiye’de tüm DYNO kullanıcıları araç teste başlamadan önce lastik, yağ seviyeleri, su seviyeleri kontrolü yapılması, araç sahibinde aracın km sine göre var olan problemlerin sorgulanması,aracın test esnasında yere bağlanması ve soğutma fanı kullanılması konusunda özellikle uyarılmalıdır.

7. Fan ise özellikle 150 kW üzeri cihazlar için geçerlidir.

8. Test edilme zorunluluğu olan 8 yaş sınırı içindeki araçların tamamında Elektronik kontrol ünitesi(ECU) olduğu için, araçlarda fazla, ısınma riski olduğunda ECU devreye girerek gücü düşürmekte ve motoru korumaya almaktadır.

9. DYNO cihazı üzerinde araç ömrü ölçülmüyor. Motor ve Tekerlek gücü, Motor ve Tekerlek Torku,kayıp güçler, vites geçişleri, şanzıman/diferansiyel testleri ve yol sürüş testleri yapılmakta ve aracın genel durumu değerlendirilmektedir.

……………………………………………………………………………………

                                                                                               sayfa 8

SIKÇA SORULAN SORULAR

Dyno test motor ömrünü söyler mi?

Dyno test motor ömrünü söylemez ,zaten motor ömrü tabiri yanlıştır motor ömrü ile alakalı yüzdelik vermek doğru değildir ,motor bilindiği üzere metal parça yığınıdır ,burda metal yorgunluğu dediğimiz olay meydana gelir buda zaten araç km sine ve veya dizel yada benzinli araçların markasal olarak genel ortalama bir tabir kullanılabilir .malesef günümüz otomobillerinde motor dayanıklılığı kullanılan metal yerlerin kalitesi  göz önünde bulundurulduğunda 300 bin km bile zor görüyor.

Dyno test araç motoruna zarar verir mi ?

Hayır vermez .Dyno test yapılmadan önce motor kontrol edilmeli .araç ekspertize başlar başlamaz dyno testine alınmaz .öncesinde yapılması gereken kontroller sayfa 3 te belirtilmiştir .

Benzinli ve dizel motorlarda tork değerleri neden değişkenlik gösteriyor?

Motor torku ve beygir gücü ters orantılıdır dizel ve benzinli motorda bu oran değişir .bu fark biyel kolu uzunluğu ile alakalıdır ,dizelde biyel uzunluğu benzinliye göre daha uzundur ,bu yüzden devir oranları farklı oluyor .

……………………………resim 2

Benzinli ve dizel motorlar arası tork oranı resim 2 de ki R yarıçapı uzunluğundan kaynaklanır .

ipucu:Torku yani döndürme kuvvetini arttırmak için, formülden de anlaşılacağı üzere;

*Ya kuvveti F’yi arttırmak

*Ya da r’yi (yarı çapı) arttırmak gerekir.

……………………………………………………………………………………………………………

                                                                                                                                    sayfa 9

Dyno testi çıktısında ki diagram çizgileri neyi ifade eder ?

…………………………………………………resim 3

Diagram çizgilerinde mavi olan tork(Nm) ,kırmızı çizgi beygir gücü (hp)ifade eder örnek resimden anlaşıldığı üzere 3800 rpm de hp ve tork çizgisi çakışmakta üretilen tork(güç) aşağı inmektedir bu düşüş artık motorun güç üretme kapasitesi sınırına eriştiğini gösterir .fakat istenilen iş yani hp tırmanmaya devam eder buda artık devir yetersizliği sebebiyle sınıra erişerek aşağı iner .

ipucu:Tork(güç) ve hp çizgisin de herhangi bir dalgalanma arıza belirtisi anlamını taşır turbo basınç ,enjektör,ateşleme sistemi vs gibi parçalar da arıza aranabilir.

……………………………………………………………………………………………….

                                                                                                             sayfa 10

KAYNAKLAR

İş bu rapor kapsamında oluşturulan döküman aşağıda belirtilen kurum ve şahısların  katkılarıyla hazırlanmıştır.

OTOEKSPERTEST  Mercedes Arıza Teknisyeni Fatih GÜNEŞ……………İST

EFT Oto Ekspertiz test merkezleri Hasan YAZICI …………………………..İST

PERFORMA MAKİNA makina müh.Gökhan GÜNDOĞMUŞ……………….İST  

MATES Computest Sivas Şubesi Emre ELMAS /SİVAS …………………..SİVAS

OTORAPOR Tuzla Şubesi Vedat ………………………………………………İST

Write a comment:

*

Your email address will not be published.

WhatsApp chat